کم‌شنوایی همیشه به شکل دوطرفه و متقارن ایجاد نمی‌شود. در برخی افراد، شنوایی یک گوش طبیعی یا تقریباً طبیعی است، اما گوش دیگر دچار کم‌شنوایی شدید تا عمیق یا ناشنوایی می‌شود؛ به‌گونه‌ای که استفاده از سمعک معمولی در آن گوش نمی‌تواند دسترسی معناداری به گفتار ایجاد کند.
یکی از راهکارهای تخصصی برای این گروه، سیستم CROS است.
CROS مخفف Contralateral Routing of Signal به معنای «انتقال سیگنال به گوش مقابل» است. در این سیستم، صدایی که از سمت گوش کم‌شنوا یا غیرقابل‌تقویت دریافت می‌شود، توسط میکروفون سمعک دریافت شده و به گوش دارای شنوایی بهتر منتقل می‌شود. بنابراین هدف CROS این نیست که شنوایی گوش آسیب‌دیده را بازسازی کند؛ بلکه تلاش می‌کند دسترسی فرد به صداهایی را که از سمت گوش ضعیف‌تر می‌آیند، بهبود دهد.
سمعک CROS دقیقاً چگونه کار می‌کند؟
در یک سیستم CROS معمولاً دو بخش وجود دارد:
- سمعک قرارگرفته روی گوش کم‌شنوا: دارای میکروفون است و صداهای سمت ضعیف‌تر را دریافت می‌کند.
- سمعک قرارگرفته روی گوش بهتر: سیگنال دریافت‌شده را دریافت کرده و آن را برای شنیدن کاربر ارائه می‌کند.
به این ترتیب، اگر فردی در سمت چپ ناشنوا باشد و فردی در سمت راست او صحبت کند، شنیدن گفتار نسبتاً طبیعی‌تر است. اما اگر شخصی در سمت چپ صحبت کند، صدای او ابتدا توسط سمعک CROS سمت چپ دریافت و سپس به سمعک سمت راست منتقل می‌شود.
این فناوری تا حد زیادی برای مقابله با پدیده‌ای به نام Head Shadow Effect یا اثر سایه سر طراحی شده است.
اثر سایه سر چیست؟
سر انسان مانند یک مانع آکوستیکی عمل می‌کند. وقتی صدا از سمت گوش ضعیف‌تر وارد می‌شود، ممکن است رسیدن آن به گوش بهتر با کاهش سطح، به‌خصوص در فرکانس‌های بالا، همراه باشد.
در نتیجه فرد ممکن است صدای شخصی را که در سمت گوش کم‌شنوا قرار دارد، به‌خوبی متوجه نشود؛ حتی اگر گوش بهتر شنوایی طبیعی داشته باشد.
CROS با دریافت صدا از سمت گوش ضعیف‌تر و انتقال آن به گوش بهتر، تلاش می‌کند این مشکل را کاهش دهد.
سمعک CROS برای چه کسانی مناسب است؟
مهم‌ترین کاربرد CROS در افرادی است که کم‌شنوایی یک‌طرفه‌ای دارند که در گوش ضعیف‌تر با سمعک معمولی قابل استفاده یا قابل تقویت مؤثر نیست، در حالی که گوش مقابل شنوایی طبیعی یا نزدیک به طبیعی دارد.
این وضعیت می‌تواند در قالب‌های مختلفی دیده شود.
۱ . افراد مبتلا به ناشنوایی یک‌طرفه یا Single-Sided Deafness
یکی از شناخته‌شده‌ترین موارد استفاده از CROS، ناشنوایی یک‌طرفه یا SSD است.
در این شرایط، یک گوش ممکن است شنوایی بسیار شدید یا عمیقی داشته باشد، در حالی که گوش مقابل عملکرد شنوایی مناسبی دارد.
افراد مبتلا به SSD ممکن است در شرایطی مانند:
- قرار گرفتن در جمع
- رستوران و محیط‌های شلوغ
- جلسه کاری
- کلاس درس
- رانندگی یا قرار گرفتن در خودرو
- گفت‌وگو با فردی که در سمت گوش ضعیف قرار گرفته است
با مشکل بیشتری مواجه شوند.
کم‌شنوایی یک‌طرفه علاوه بر دشوار کردن دریافت صدا از سمت گوش ضعیف، می‌تواند توانایی تعیین جهت صدا و درک گفتار در حضور نویز را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
۲ . افرادی که در گوش ضعیف امکان استفاده مؤثر از سمعک های مرسوم را ندارند
CROS صرفاً بر اساس «وجود تفاوت بین دو گوش» تجویز نمی‌شود.
نکته مهم این است که آیا گوش ضعیف‌تر قابلیت دریافت فایده قابل‌قبول از تقویت مستقیم را دارد یا خیر.
اگر بتوان گوش ضعیف‌تر را با یک سمعک معمولی به‌طور مؤثر تقویت کرد، ممکن است ابتدا استفاده از سمعک های رایج در همان گوش گزینه مناسب‌تری باشد.
اما زمانی که کم‌شنوایی گوش ضعیف به حدی است که تقویت مستقیم آن نتیجه مناسبی ایجاد نمی‌کند، CROS می‌تواند یکی از گزینه‌های توانبخشی باشد. آکادمی شنوایی‌شناسی آمریکا نیز CROS را برای مواردی مطرح می‌کند که کم‌شنوایی گوش ضعیف با سمعک های رایج قابل کمک نیست.
تفاوت CROS و BiCROS چیست؟
یکی از نکات مهم در تجویز سیستم‌های انتقال سیگنال، تفاوت میان CROS و BiCROS است.
CROS
در CROS:
گوش ضعیف‌تر: کم‌شنوایی غیرقابل‌تقویت دارد.
گوش بهتر: شنوایی طبیعی یا تقریباً طبیعی دارد.
سمعک سمت گوش ضعیف‌تر، صدا را دریافت و به گوش بهتر منتقل می‌کند. در گوش بهتر معمولاً یک سمعک دریافت‌کننده وجود دارد که نقش سمعک تقویتی معمولی را ندارد، زیرا خود گوش بهتر به تقویت نیاز ندارد.
BiCROS
در BiCROS شرایط متفاوت است.
در این حالت:
گوش ضعیف‌تر: کم‌شنوایی غیرقابل‌تقویت دارد.
گوش بهتر: خود آن نیز دچار کم‌شنوایی قابل تقویت است.
بنابراین سمعک روی گوش ضعیف‌تر، صدا را دریافت و به سمت گوش بهتر منتقل می‌کند و سمعک روی گوش بهتر نیز سیگنال را متناسب با کم‌شنوایی آن گوش تقویت می‌کند.
آیا CROS شنوایی گوش ناشنوا را برمی‌گرداند؟
خیر.
این یکی از مهم‌ترین نکاتی است که باید هنگام مشاوره با بیمار توضیح داده شود.
CROS باعث بازگشت عملکرد حلزون یا عصب شنوایی گوش آسیب‌دیده نمی‌شود. در واقع، صدا از گوش ضعیف‌تر به گوش بهتر مسیریابی می‌شود.
بنابراین فرد همچنان از نظر فیزیولوژیک در گوش آسیب‌دیده شنوایی قابل‌استفاده‌ای ندارد، اما می‌تواند صداهایی را که از آن سمت می‌آیند، از طریق گوش بهتر دریافت کند.
به همین دلیل CROS می‌تواند آگاهی از صدا در سمت گوش ضعیف‌تر را افزایش دهد، اما نباید آن را با بازگرداندن شنوایی دوگوشی واقعی یکسان دانست.
CROS چه مشکلاتی را می‌تواند بهبود دهد؟
یکی از مهم‌ترین مزایای CROS ، کاهش مشکل شنیدن صداهایی است که از سمت گوش ضعیف‌تر می‌آیند.
برای مثال، فردی را تصور کنید که گوش چپ او شنوایی قابل‌استفاده‌ای ندارد و گوش راستش عملکرد مناسبی دارد.
اگر فردی در سمت چپ او صحبت کند، سر می‌تواند مانع رسیدن مؤثر صدا به گوش راست شود. سیستم CROS می‌تواند صدای سمت چپ را دریافت کرده و به سمت راست منتقل کند.
در نتیجه فرد می‌تواند از وجود صدا در سمت ضعیف‌تر آگاه شود و در برخی شرایط گفتار را بهتر دریافت کند.
مطالعات و منابع بالینی نیز نشان می‌دهند که کم‌شنوایی یک‌طرفه می‌تواند درک گفتار در نویز و جهت‌یابی صدا را دشوار کند وCROS یکی از گزینه‌های مورد استفاده برای مدیریت این مشکلات است.
آیا CROS باعث بهتر شدن جهت‌یابی صدا می‌شود؟
این نکته نیاز به توضیح دقیق دارد.
CROS می‌تواند دسترسی فرد به صداهای سمت گوش ضعیف‌تر را افزایش دهد، اما شنوایی دوگوشی طبیعی و توانایی کامل تعیین جهت صدا را بازسازی نمی‌کند.
زیرا در CROS، اطلاعات صوتی گوش ضعیف‌تر به گوش بهتر منتقل می‌شود و مغز همان ورودی دوگوشی طبیعی را که در یک فرد با شنوایی سالم وجود دارد، دریافت نمی‌کند.
بنابراین باید میان:
شنیدن صدای سمت گوش ضعیف‌تر
و
تعیین دقیق محل منبع صدا
تفاوت قائل شد.
آکادمی شنوایی‌شناسی آمریکا نیز اشاره می‌کند که CROS می‌تواند آگاهی از صدا در سمت گوش ضعیف را افزایش دهد، اما توانایی تعیین جهت صدا را به حالت طبیعی بازنمی‌گرداند.
آیا همه افراد مبتلا به ناشنوایی یک‌طرفه کاندید CROS هستند؟
خیر.
CROS یکی از گزینه‌های موجود برای مدیریت کم‌شنوایی یک‌طرفه است و انتخاب آن باید پس از ارزیابی کامل شنوایی انجام شود.
در ارزیابی فرد ممکن است موارد زیر بررسی شود:
- آستانه‌های شنوایی هر دو گوش
- نوع کم‌شنوایی
- میزان قابل‌استفاده بودن گوش ضعیف‌تر
- وضعیت گوش بهتر
- درک گفتار
- مشکلات شنیداری در نویز
- نیازهای ارتباطی و شغلی فرد
- مدت زمان ابتلا به کم‌شنوایی
- شرایط پزشکی و اتولوژیک
- انتظارات فرد از سمعک
در برخی افراد، گزینه‌هایی مانند Bone-Conduction Devices یا Cochlear Implant نیز ممکن است مطرح باشند. بنابراین تصمیم‌گیری درباره CROS باید در چارچوب یک ارزیابی جامع شنوایی و پزشکی انجام شود.
CROS در مقایسه با سمعک های رایج و معمولی چه تفاوتی دارد؟
در سمعک های رایج و مرسوم، هدف اصلی این است که صدای ورودی به گوش دارای کم‌شنوایی، متناسب با نیاز شنوایی فرد تقویت و پردازش شود.
اما در CROS ، گوش ضعیف‌تر لزوماً قابلیت استفاده از تقویت مستقیم را ندارد. بنابراین سمعک روی آن گوش بیشتر نقش فرستنده و میکروفون را دارد و اطلاعات صوتی به گوش بهتر منتقل می‌شود.
این تفاوت باعث می‌شود فرآیند انتخاب و تنظیم CROS با یک سمعک مرسوم متفاوت باشد.
آیا CROS تنها گزینه برای ناشنوایی یک‌طرفه است؟
خیر.
بسته به شرایط فرد، گزینه‌های مختلفی ممکن است بررسی شوند:
- CROS / BiCROS
راهکاری غیرجراحی برای انتقال صدا از سمت ضعیف‌تر به سمت بهتر.
- Bone-Conduction Devices
این سمعک‌ها نیز می‌توانند صدا را از سمت ضعیف‌تر به سمت دارای شنوایی بهتر منتقل کنند. انتخاب این روش به نوع و شدت کم‌شنوایی و شرایط فرد بستگی دارد.
- کاشت حلزون
در سال‌های اخیر، کاشت حلزون نیز به‌عنوان یکی از گزینه‌های درمانی برای برخی افراد مبتلا به Single-Sided Deafness مطرح شده است و می‌تواند برخلاف CROS، تحریک مستقیم مسیر شنوایی گوش کم‌شنوا را فراهم کند. البته کاندیداتوری برای کاشت حلزون معیارهای پزشکی و شنوایی‌شناختی مشخصی دارد و باید به‌صورت تخصصی ارزیابی شود.
بنابراین نمی‌توان گفت CROS برای همه افراد مبتلا به ناشنوایی یک‌طرفه بهترین گزینه است. انتخاب روش باید فردمحور باشد.
جمع‌بندی
سمعک‌های CROS برای شرایطی طراحی شده‌اند که یک گوش دارای کم‌شنوایی شدید تا عمیق یا ناشنوایی غیرقابل‌تقویت است، در حالی که گوش مقابل شنوایی طبیعی یا قابل‌استفاده‌ای دارد.
در این سیستم، صدای دریافت‌شده از سمت گوش ضعیف‌تر به گوش بهتر منتقل می‌شود تا فرد بتواند صداهایی را که از سمت کم‌شنوا می‌آیند، بهتر دریافت کند. به همین دلیل، CROS می‌تواند در برخی افراد مبتلا به Single-Sided Deafness یا کم‌شنوایی یک‌طرفه غیرقابل‌تقویت گزینه مناسبی باشد.
با این حال، CROS شنوایی گوش آسیب‌دیده را بازسازی نمی‌کند و جایگزین شنوایی دوگوشی طبیعی نیست.همچنین در صورتی که گوش بهتر نیز دچار کم‌شنوایی قابل‌تقویت باشد، سیستم BiCROS ممکن است انتخاب مناسب‌تری باشد.
بنابراین انتخاب میان CROS، BiCROS، سمعک های مرسوم و رایج، سمعک‌های هدایت استخوانی و در برخی موارد کاشت حلزون، باید بر اساس ادیوگرام، وضعیت گوش‌ها، درک گفتار، نیازهای ارتباطی، شرایط پزشکی و انتظارات فرد انجام شود.
برای همین، تجویز CROS صرفاً بر اساس «کم‌شنوایی یک‌طرفه» کافی نیست؛ ارزیابی تخصصی شنوایی و انتخاب صحیح سیستم، بخش مهمی از موفقیت توانبخشی این گروه از مراجعان است.
