گاهی فرد احساس می‌کند صداها از پشت یک دیوار یا زیر آب به گوش می‌رسند؛ صداها ضعیف‌تر شده‌اند و برای شنیدن گفت‌وگو لازم است از دیگران بخواهد بلندتر صحبت کنند. این وضعیت می‌تواند ناشی از کم‌شنوایی انتقالی (Conductive Hearing Loss) یا CHL باشد.
کم‌شنوایی انتقالی زمانی ایجاد می‌شود که انتقال امواج صوتی از گوش خارجی یا گوش میانی به گوش داخلی دچار اختلال شود. برخلاف کم‌شنوایی حسی‌عصبی، مشکل اصلی در این نوع افت شنوایی در مسیر مکانیکی انتقال صدا قرار دارد.
با این حال، یک نکته مهم وجود دارد: «کم‌شنوایی انتقالی» یک بیماری واحد نیست، بلکه یک الگوی افت شنوایی است که می‌تواند در اثر عوامل بسیار متفاوتی مانند جرم گوش، بیماری‌های گوش میانی، اختلال عملکرد شیپور استاش، پارگی پرده گوش، مشکلات زنجیره استخوانچه‌ای یا اتواسکلروز ایجاد شود.
در این مقاله از بخش علمی حیات مدیسا طب، علل، علائم، روش‌های تشخیص و گزینه‌های درمان و توانبخشی کم‌شنوایی انتقالی را بررسی می‌کنیم.
کم‌شنوایی انتقالی چگونه ایجاد می‌شود؟
برای درک CHL ، ابتدا باید مسیر انتقال صدا را بشناسیم.
امواج صوتی ابتدا وارد مجرای گوش خارجی می‌شوند و پرده صماخ را به ارتعاش درمی‌آورند. این ارتعاش سپس از طریق سه استخوانچه گوش میانی، یعنی چکشی، سندانی و رکابی، به گوش داخلی منتقل می‌شود.
در گوش داخلی، ارتعاش مکانیکی به سیگنال عصبی تبدیل شده و از طریق مسیر شنوایی به مغز منتقل می‌شود.
هر عاملی که در بخش خارجی یا میانی این مسیر مانع انتقال مؤثر صدا شود، می‌تواند موجب کم‌شنوایی انتقالی شود.
علائم کم‌شنوایی انتقالی چیست؟
علائم به علت و شدت افت شنوایی بستگی دارند، اما برخی نشانه‌ها بیشتر دیده می‌شوند:
کاهش شدت صدا
بسیاری از بیماران احساس می‌کنند صداها نسبت به گذشته آرام‌تر شده‌اند و برای شنیدن گفت‌وگو، تلویزیون یا تماس تلفنی به صدای بلندتری نیاز دارند.
احساس پری یا گرفتگی گوش
احساس «کیپی گوش» یکی از شکایت‌های رایج در برخی اختلالات گوش میانی، تجمع مایع و اختلال عملکرد شیپور استاش است.
البته احساس پری گوش به‌تنهایی به معنای وجود کم‌شنوایی انتقالی نیست و علل دیگری نیز می‌توانند چنین حسی ایجاد کنند.
وزوز گوش
وزوز می‌تواند همراه برخی علل کم‌شنوایی انتقالی، از جمله اتواسکلروز یا بیماری‌های گوش میانی، دیده شود؛ اما وجود وزوز برای تشخیص CHL ضروری نیست.
تغییر در کیفیت شنیدن
اگرچه در بسیاری از موارد CHL، مشکل اصلی کاهش سطح صداست، اما بسته به علت زمینه‌ای، بیمار ممکن است کیفیت و وضوح صدا را نیز غیرطبیعی تجربه کند.
به همین دلیل، نمی‌توان تنها بر اساس توصیف بیمار درباره «بلندی صدا» یا «وضوح صدا» نوع کم‌شنوایی را تعیین کرد و انجام ارزیابی شنوایی ضروری است.
آیا صدای خودمان در کم‌شنوایی انتقالی بلندتر شنیده می‌شود؟
پدیده‌ای به نام Autophony می‌تواند در برخی اختلالات گوش ایجاد شود و فرد در آن صدای خودش را غیرطبیعی، بلند یا طنین‌دار احساس می‌کند.
با این حال، Autophony علامت اختصاصی کم‌شنوایی انتقالی نیست و در برخی اختلالات دیگر گوش نیز مشاهده می‌شود. بنابراین نباید آن را به‌تنهایی به‌عنوان نشانه CHL در نظر گرفت.
کم‌شنوایی انتقالی چگونه تشخیص داده می‌شود؟
تشخیص CHL تنها با مشاهده علائم امکان‌پذیر نیست. متخصص شنوایی‌شناسی باید مشخص کند که افت شنوایی از نوع انتقالی، حسی‌عصبی یا آمیخته است.
۱. اتوسکوپی
در این معاینه، مجرای گوش و پرده صماخ بررسی می‌شوند. جرم گوش، التهاب، سوراخ پرده یا برخی تغییرات ظاهری گوش می‌توانند سرنخ‌های مهمی برای تشخیص باشند.
۲ . ادیومتری تون خالص
در Pure Tone Audiometry آستانه‌های شنوایی از طریق هدایت هوایی و استخوانی اندازه‌گیری می‌شوند.
وجود اختلاف معنی‌دار بین آستانه‌های هدایت هوایی و استخوانی، یعنی Air-Bone Gap، می‌تواند نشان‌دهنده وجود مؤلفه انتقالی باشد.
۳ . تمپانومتری
Tympanometry برای ارزیابی عملکرد سیستم گوش میانی و وضعیت پرده صماخ و فشار گوش میانی استفاده می‌شود.
این آزمایش می‌تواند در بررسی مشکلاتی مانند تجمع مایع در گوش میانی، اختلالات پرده صماخ و برخی اختلالات عملکرد گوش میانی اطلاعات ارزشمندی ارائه دهد.
۴ . ارزیابی گفتار
آزمون‌های گفتاری می‌توانند به بررسی توانایی فرد در تشخیص و درک کلمات کمک کنند و در کنار ادیومتری، تصویر کامل‌تری از عملکرد شنوایی ارائه دهند.
۵ . بررسی‌های تکمیلی
در موارد خاص، به‌ویژه زمانی که احتمال بیماری‌هایی مانند اتواسکلروز یا آسیب زنجیره استخوانچه‌ای مطرح باشد، پزشک ممکن است آزمایش‌های تکمیلی مانند تصویربرداری را درخواست کند. در اتواسکلروز، هیچ آزمایش منفردی به‌تنهایی تشخیص قطعی را تضمین نمی‌کند و معمولاً ترکیبی از یافته‌های بالینی، ادیومتری و تمپانومتری و در موارد لازم تصویربرداری مورد استفاده قرار می‌گیرد.
آیا کم‌شنوایی انتقالی قابل درمان است؟
در بسیاری از موارد، درمان CHL امکان‌پذیر است؛ اما روش درمان کاملاً به علت زمینه‌ای بستگی دارد.
درمان جرم گوش
اگر افت شنوایی در اثر تجمع سرومن ایجاد شده باشد، پزشک می‌تواند با روش مناسب آن را خارج کند. پس از رفع انسداد، شنوایی معمولاً بهبود می‌یابد.
درمان بیماری‌های گوش میانی
در صورت وجود عفونت یا تجمع مایع، درمان بر اساس علت و وضعیت بیمار توسط پزشک انجام می‌شود.
نکته مهم این است که هر کم‌شنوایی ناشی از گوش میانی به آنتی‌بیوتیک نیاز ندارد؛ بنابراین مصرف خودسرانه دارو توصیه نمی‌شود.
ترمیم پرده گوش
در برخی موارد پارگی پرده صماخ ممکن است خودبه‌خود ترمیم شود، اما در موارد پایدار یا انتخاب‌شده، جراحی ترمیمی مانند تمپانوپلاستی ممکن است مطرح شود.
درمان مشکلات استخوانچه‌ای و اتواسکلروز
در بیماری‌هایی مانند اتواسکلروز یا برخی آسیب‌های زنجیره استخوانچه‌ای، بسته به شرایط بیمار، گزینه‌هایی مانند جراحی می‌توانند برای بهبود انتقال صدا مورد بررسی قرار گیرند.
در اتواسکلروز، جراحی با هدف بهبود انتقال ارتعاش از طریق زنجیره استخوانچه‌ای انجام می‌شود و یکی از رویکردهای شناخته‌شده، جراحی استاپس است.
نقش سمعک در کم‌شنوایی انتقالی
در همه بیماران مبتلا به CHL، سمعک اولین گزینه درمانی نیست.
اگر علت زمینه‌ای با درمان پزشکی یا جراحی قابل اصلاح باشد، ابتدا باید علت اصلی بررسی و در صورت امکان درمان شود.
اما در شرایطی که جراحی مناسب نیست، نتیجه کافی ایجاد نمی‌کند، یا بیمار به هر دلیل کاندید مناسبی برای جراحی نیست، سمعک می‌تواند یکی از گزینه‌های توانبخشی شنوایی باشد.
در این شرایط، هدف سمعک برطرف کردن مشکل مکانیکی گوش نیست؛ بلکه افزایش دسترسی فرد به سیگنال صوتی و بهبود ارتباطات روزمره است.
انتخاب سمعک باید بر اساس عواملی مانند:
- میزان و الگوی افت شنوایی
- وجود یا عدم وجود مؤلفه حسی‌عصبی
- وضعیت گوش میانی
- آستانه‌های شنوایی
- توانایی درک گفتار
- نیازهای ارتباطی فرد
- شرایط آناتومیک گوش
- سبک زندگی و ترجیحات بیمار
انجام شود.
بنابراین نمی‌توان یک مدل یا سطح تکنولوژی خاص را برای تمام بیماران مبتلا به CHL مناسب دانست.
فناوری‌های جدید سمعک چه کمکی می‌کنند؟
سمعک‌های هوشمند امروزی علاوه بر تقویت صدا، قابلیت‌هایی مانند مدیریت فیدبک، پردازش سیگنال، مدیریت نویز، جهت‌دهی میکروفون‌ها و اتصال بی‌سیم دارند.
این قابلیت‌ها می‌توانند در شرایطی که بیمار نیاز به توانبخشی با سمعک دارد، تجربه شنیداری و ارتباطی او را بهبود دهند.
محصولات جدید Unitron نیز با سیستم‌عامل Integra OS و قابلیت‌هایی از جمله تشخیص محیط شنیداری، HyperFocus، Speech Enhancement و اتصال بی‌سیم ارائه شده‌اند. با این حال، این فناوری‌ها را باید ابزارهای پردازش و توانبخشی شنوایی دانست، نه درمان علت اصلی کم‌شنوایی انتقالی.
به عبارت دیگر، سمعک نمی‌تواند جرم گوش، مایع گوش میانی، پارگی پرده یا فیکس شدن استخوانچه رکابی را برطرف کند؛ بلکه در بیمار مناسب می‌تواند اثر افت شنوایی باقی‌مانده را جبران کند.
چه زمانی باید برای بررسی کم‌شنوایی مراجعه کرد؟
هرگونه کاهش شنوایی جدید، به‌خصوص اگر ناگهانی، یک‌طرفه یا همراه با وزوز، درد، ترشح گوش یا سرگیجه باشد، نیازمند ارزیابی پزشکی و شنوایی‌شناختی است.
همچنین اگر احساس گرفتگی گوش پس از یک دوره عفونت یا سرماخوردگی برطرف نشود، بهتر است وضعیت گوش میانی و شنوایی بررسی شود.
تشخیص صحیح اهمیت زیادی دارد؛ زیرا احساس «گرفتگی گوش» می‌تواند ناشی از جرم گوش، اختلال شیپور استاش، بیماری گوش میانی، کم‌شنوایی حسی‌عصبی و حتی برخی شرایط دیگر باشد.
جمع‌بندی
کم‌شنوایی انتقالی (CHL) نتیجه اختلال در انتقال مکانیکی صدا از گوش خارجی یا گوش میانی به گوش داخلی است و می‌تواند علل متنوعی داشته باشد؛ از جرم گوش و مشکلات پرده صماخ گرفته تا بیماری‌های گوش میانی، آسیب استخوانچه‌ها و اتواسکلروز.
خبر خوب این است که بسیاری از علل CHL قابلیت درمان یا اصلاح دارند. اما انتخاب روش مناسب، بدون شناسایی علت زمینه‌ای امکان‌پذیر نیست.
ادیومتری، تمپانومتری و معاینه گوش می‌توانند نقش مهمی در تعیین نوع و منشأ افت شنوایی داشته باشند. در مواردی که درمان پزشکی یا جراحی امکان‌پذیر نیست یا کافی نیست، سمعک و سایر راهکارهای توانبخشی می‌توانند برای بهبود عملکرد ارتباطی بیمار مورد استفاده قرار گیرند.
در حیات مدیسا طب نیز تأکید ما بر این است که انتخاب سیستم کمک‌شنیداری پس از تشخیص دقیق و بر اساس نیاز واقعی هر بیمار انجام شود؛ زیرا بهترین فناوری زمانی بیشترین ارزش را دارد که در کنار ارزیابی تخصصی و فیتینگ اصولی قرار گیرد.
