تست ABR چیست؟
تست ABR که مخفف عبارت Auditory Brainstem Response و به معنای «پاسخ شنوایی ساقه مغز» است، یکی از آزمون‌های الکتروفیزیولوژیک سیستم شنوایی محسوب می‌شود. این آزمون برای بررسی پاسخ الکتریکی دستگاه شنوایی به محرک‌های صوتی و ارزیابی عملکرد مسیر شنوایی از عصب شنوایی تا بخش‌هایی از ساقه مغز به کار می‌رود.
در این آزمایش، پاسخ‌های الکتریکی بسیار ضعیفی که پس از ارائه صدا ایجاد می‌شوند، به کمک الکترودهای سطحی ثبت و تحلیل می‌شوند. از آنجا که ثبت پاسخ به همکاری فعال فرد وابسته نیست، تست ABR در ارزیابی شنوایی نوزادان، کودکان خردسال و افرادی که انجام آزمون‌های رفتاری شنوایی برای آن‌ها دشوار است، اهمیت ویژه‌ای دارد.
تست ABR چگونه کار می‌کند؟
هنگامی که یک محرک صوتی وارد گوش می‌شود، انرژی صوتی از گوش خارجی و میانی عبور می‌کند و در گوش داخلی به سیگنال‌های عصبی تبدیل می‌شود. این سیگنال‌ها از طریق عصب شنوایی به مسیرهای عصبی مرکزی و ساقه مغز انتقال می‌یابند.
در تست ABR، الکترودهایی روی پوست سر و اطراف گوش قرار می‌گیرند تا فعالیت الکتریکی مرتبط با این پاسخ‌ها ثبت شود. دستگاه، پاسخ‌های بسیار ضعیف عصبی را که در میان فعالیت الکتریکی زمینه قرار دارند، با میانگین‌گیری از تعداد زیادی پاسخ به محرک‌های تکرارشونده قابل شناسایی می‌کند.
در ثبت کلاسیک آزمون ABR، معمولاً چند قله یا موج متوالی مشاهده می‌شود که با اعداد رومی I تا V نام‌گذاری می‌شوند.
هر موج اطلاعاتی درباره فعالیت بخش‌هایی از مسیر شنوایی فراهم می‌کند؛ با این حال، نسبت دادن هر موج به یک ساختار آناتومیک مشخص باید با احتیاط انجام شود، زیرا تولید پاسخ‌ها حاصل فعالیت هماهنگ شبکه‌ای از ساختارهای عصبی است.
تست ABR چه کاربردهایی دارد؟
تست ABR بر اساس هدف بالینی، نوع محرک و روش ثبت می‌تواند کاربردهای متفاوتی داشته باشد. مهم‌ترین موارد استفاده از این آزمون عبارت‌اند از:
۱. ارزیابی شنوایی نوزادان و کودکان
یکی از مهم‌ترین کاربردهای ABR، بررسی وضعیت شنوایی نوزادان و کودکانی است که نمی‌توانند در آزمون‌های رفتاری شنوایی پاسخ قابل اعتمادی ارائه دهند.
این آزمون به‌ویژه در نوزادانی که در غربالگری شنوایی نتیجه ارجاع داشته‌اند یا به دلیل عوامل خطر، به ارزیابی تکمیلی نیاز دارند، اهمیت دارد. نتیجه ارجاع در غربالگری به‌تنهایی به معنای تشخیص قطعی کم‌شنوایی نیست و پیگیری تشخیصی لازم است.
۲. برآورد آستانه شنوایی
در نوعی از این آزمون که با هدف برآورد آستانه شنوایی انجام می‌شود، محرک‌های صوتی با شدت‌ها و فرکانس‌های مختلف ارائه می‌شوند تا کمترین سطحی که در آن پاسخ قابل تشخیص ثبت می‌شود، برآورد شود.
در این روش، معمولاً از محرک‌هایی مانند کلیک و تون‌برست (Tone Burst) یا محرک‌های اختصاصی فرکانسی استفاده می‌شود. کلیک اطلاعات گسترده‌ای درباره پاسخ به محرک‌های سریع فراهم می‌کند، اما به‌تنهایی برای تعیین دقیق آستانه شنوایی در تمام فرکانس‌ها کافی نیست. برای برآورد آستانه‌های فرکانسی، استفاده از محرک‌های اختصاصی هر فرکانس اهمیت دارد.
نتایج این آزمون می‌توانند به تصمیم‌گیری درباره نیاز به بررسی‌های تکمیلی، توان‌بخشی شنوایی یا ارزیابی برای تجویز سمعک کمک کنند.
۳. بررسی اختلالات عصبی شنوایی
آزمون ABR می‌تواند در ارزیابی برخی اختلالات مسیر شنوایی، از جمله اختلالات مرتبط با عصب شنوایی و ساقه مغز، نقش داشته باشد. تغییر در زمان ظهور موج‌ها، فاصله زمانی بین موج‌ها یا شکل پاسخ ممکن است اطلاعات تشخیصی مهمی فراهم کند.
برای مثال، در صورت شک بالینی به ضایعات عصب شنوایی یا برخی اختلالات عصبی، یافته‌های ABR می‌توانند در کنار معاینه، سایر آزمون‌های شنوایی و در صورت لزوم تصویربرداری تفسیر شوند.
با این حال، طبیعی بودن ABR همه اختلالات عصب شنوایی یا سیستم عصبی مرکزی را رد نمی‌کند و نتیجه غیرطبیعی نیز به‌تنهایی تشخیص قطعی یک بیماری خاص نیست.
۴. بررسی اختلال طیف نوروپاتی شنوایی
اختلال طیف نوروپاتی شنوایی (Auditory Neuropathy Spectrum Disorder – ANSD) یکی از شرایطی است که در ارزیابی آن، مقایسه نتایج ABR با سایر آزمون‌های شنوایی اهمیت زیادی دارد.
در این اختلال ممکن است پاسخ ABR غیرقابل ثبت یا به‌شدت غیرطبیعی باشد، در حالی که فعالیت سلول‌های مویی خارجی حلزون در آزمون گسیل‌های صوتی گوش (OAE) حفظ شده باشد. با این حال، OAEممکن است در طول زمان از بین برود؛ بنابراین، تشخیص ANSD بر پایه یک آزمون منفرد انجام نمی‌شود و به مجموعه‌ای از یافته‌های بالینی و آزمایشگاهی نیاز دارد.
۵. کمک به ارزیابی حین جراحی
در برخی جراحی‌های مرتبط با گوش و مسیر شنوایی، از روش‌های پایش الکتروفیزیولوژیک حین عمل استفاده می‌شود تا تغییرات پاسخ‌های عصبی در طول جراحی بررسی شوند. این کاربرد با تست تشخیصی معمول ABR یکسان نیست و به تجهیزات، پروتکل و تفسیر تخصصی نیاز دارد.
انواع تست ABR
نوع آزمون بر اساس سؤال بالینی تعیین می‌شود. به‌طور کلی، می‌توان کاربردهای رایج ABR را در چند گروه قرار داد:
- آزمون ABR تشخیصی نوزادان: برای بررسی دقیق‌تر وضعیت شنوایی پس از غربالگری یا در صورت وجود عوامل خطر.
- آزمون ABR آستانه‌ای: برای برآورد آستانه‌های شنوایی در فرکانس‌های مختلف، به‌ویژه هنگامی که پاسخ رفتاری قابل اعتماد در دسترس نیست.
- آزمون ABR عصبی: برای بررسی زمان‌بندی و ویژگی‌های پاسخ عصبی در مسیر شنوایی.
- آزمون ABR حین عمل: برای پایش پاسخ‌های عصبی در شرایط جراحی.
همچنین، در برخی پروتکل‌ها از محرک‌های کلیک و در برخی دیگر از تون‌برست یا محرک‌های اختصاصی فرکانسی استفاده می‌شود. انتخاب محرک به هدف ارزیابی و اطلاعات مورد نیاز بستگی دارد.
تست ABR چگونه انجام می‌شود؟
تست ABR معمولاً در محیطی آرام انجام می‌شود تا تأثیر نویز محیط و فعالیت عضلانی بر ثبت پاسخ کاهش یابد. مراحل کلی آزمون به شرح زیر است:
مرحله اول: آماده‌سازی فرد
پیش از شروع، متخصص شنوایی وضعیت فرد، سابقه پزشکی، نتایج غربالگری یا آزمون‌های قبلی و هدف انجام ABR را بررسی می‌کند. در صورت نیاز، آزمون‌های دیگری مانند اتوسکوپی، تمپانومتری یا OAE نیز انجام می‌شوند.
مرحله دوم: قرار دادن الکترودها
الکترودهای سطحی پس از آماده‌سازی پوست، در محل‌های مشخصی روی پیشانی یا پوست سر و اطراف گوش قرار می‌گیرند. این الکترودها فعالیت الکتریکی مرتبط با پاسخ شنوایی را ثبت می‌کنند و جریان الکتریکی به بدن وارد نمی‌کنند.
مرحله سوم: ارائه محرک صوتی
محرک‌ها از طریق گوشی‌های مخصوص یا هدفون‌های داخل گوش ارائه می‌شوند. نوع محرک، شدت و نرخ ارائه آن بر اساس هدف آزمون تنظیم می‌شود.
مرحله چهارم: ثبت و تحلیل پاسخ
دستگاه پاسخ‌های الکتریکی را ثبت و میانگین‌گیری می‌کند تا پاسخ شنوایی از فعالیت‌های زمینه‌ای تفکیک شود. سپس متخصص، شکل موج‌ها، زمان ظهور آن‌ها، فاصله زمانی بین موج‌ها و در صورت انجام ABR آستانه‌ای، پاسخ‌ها را در شدت‌ها و فرکانس‌های مختلف بررسی می‌کند.
مرحله پنجم: تفسیر و ارائه گزارش
نتیجه آزمون با توجه به سن فرد، نوع محرک، شرایط ثبت، نتایج سایر آزمون‌ها و پرسش بالینی تفسیر می‌شود. در صورت نیاز، ارزیابی تکمیلی و پیگیری نیز توصیه خواهد شد.
آیا برای انجام تست ABR باید فرد خواب باشد؟
برای ثبت دقیق پاسخ‌های آزمون ABR، آرام بودن و کاهش فعالیت عضلانی اهمیت دارد. به همین دلیل، این آزمون در نوزادان و کودکان خردسال اغلب هنگام خواب طبیعی انجام می‌شود.
در بزرگسالان و کودکان بزرگ‌تر نیز ممکن است آزمون در حالت بیداری و در شرایط آرام قابل انجام باشد. با این حال، حرکت، انقباض عضلات و فعالیت الکتریکی زمینه می‌توانند کیفیت ثبت را کاهش دهند.
در برخی کودکان، اگر ثبت پاسخ در خواب طبیعی امکان‌پذیر نباشد، ممکن است با تصمیم پزشک و بر اساس شرایط بالینی، آرام‌بخشی یا بیهوشی در محیط مجهز مطرح شود. این تصمیم به‌صورت روتین برای همه افراد لازم نیست و باید با در نظر گرفتن مزایا، خطرات و الزامات پایش پزشکی اتخاذ شود.
آیا تست ABR درد دارد یا خطرناک است؟
تست ABR یک آزمون غیرتهاجمی است. الکترودهای سطحی روی پوست قرار می‌گیرند و پاسخ الکتریکی بدن را ثبت می‌کنند؛ بنابراین، خود آزمون دردناک نیست و جریان الکتریکی به بدن وارد نمی‌کند.
گاهی آماده‌سازی پوست ممکن است کمی احساس ناخوشایند ایجاد کند. اگر برای انجام آزمون از داروهای آرام‌بخش استفاده شود، خطرات و مراقبت‌های مربوط به آن داروها نیز باید در نظر گرفته شوند.
آیا نتیجه طبیعی ABR به معنای شنوایی کاملاً طبیعی است؟
خیر. نتیجه طبیعی ABR نشان می‌دهد که پاسخ‌های مورد انتظار در محدوده شرایط و روش به‌کاررفته ثبت شده‌اند؛ اما این نتیجه به‌تنهایی تمام جنبه‌های شنوایی، از جمله درک گفتار در نویز، عملکرد همه بخش‌های مسیر شنوایی یا اختلالات خاص شنوایی را ارزیابی نمی‌کند.
همچنین، یک نتیجه غیرطبیعی الزاماً به معنای کم‌شنوایی دائمی یا وجود یک بیماری عصبی مشخص نیست. تفسیر نهایی باید با توجه به یافته‌های معاینه، سایر آزمون‌ها و شرایط بالینی انجام شود.
تست ABR برای نوزادان و کودکان چه اهمیتی دارد؟
تشخیص زودهنگام کم‌شنوایی در کودکان برای فراهم کردن به‌موقع خدمات مداخله‌ای و حمایت از رشد ارتباطی، زبانی و گفتاری اهمیت زیادی دارد. در نوزادانی که در غربالگری شنوایی نتیجه ارجاع داشته‌اند، انجام ارزیابی تشخیصی در زمان مناسب می‌تواند به تعیین وضعیت شنوایی و برنامه‌ریزی اقدامات بعدی کمک کند.
آزمون ABR یکی از ابزارهای مهم در این مسیر است، اما انتخاب آن به شرایط کودک، نتیجه غربالگری، عوامل خطر و نظر متخصص بستگی دارد. در صورت نیاز، آزمون‌های OAE، تمپانومتری متناسب با سن و سایر ارزیابی‌های شنوایی نیز به تشخیص دقیق‌تر کمک می‌کنند.
چه زمانی انجام تست ABR توصیه می‌شود؟
نیاز به تست ABR بر اساس شرایط هر فرد تعیین می‌شود. این آزمون ممکن است در شرایط زیر درخواست شود:
- نوزادانی که در غربالگری شنوایی نتیجه ارجاع داشته‌اند.
- کودکانی که به دلیل سن یا شرایط رشدی، امکان انجام شنوایی‌سنجی رفتاری معتبر ندارند.
- افرادی که نتایج آزمون‌های شنوایی آن‌ها با یکدیگر همخوانی ندارد.
- موارد مشکوک به اختلال طیف نوروپاتی شنوایی.
- برخی شرایط بالینی که ارزیابی الکتروفیزیولوژیک مسیر شنوایی برای آن‌ها ضرورت دارد.
- شرایط خاص حین جراحی که پایش مسیر شنوایی مورد نیاز است.
تصمیم برای انجام آزمون باید بر پایه شرح‌حال، معاینه و ارزیابی تخصصی گرفته شود؛ بنابراین، ABR برای تمام افراد دارای مشکل شنوایی الزاماً ضروری نیست.
جمع‌بندی
تست ABR یکی از ابزارهای مهم در ارزیابی الکتروفیزیولوژیک سیستم شنوایی است که امکان بررسی پاسخ‌های عصبی به صدا را بدون نیاز به پاسخ ارادی فرد فراهم می‌کند. این آزمون در ارزیابی شنوایی نوزادان و کودکان، برآورد آستانه‌های شنوایی و بررسی برخی اختلالات مسیر شنوایی کاربرد دارد.
با وجود ارزش تشخیصی بالای این روش، نتایج آن باید در کنار سایر آزمون‌های شنوایی و اطلاعات بالینی تفسیر شوند. انتخاب روش ارزیابی مناسب و تصمیم‌گیری درباره اقدامات بعدی، از جمله توان‌بخشی شنوایی یا استفاده از سمعک، به بررسی جامع وضعیت هر فرد نیاز دارد.
در حیات مدیسا طب، آشنایی با روش‌های تخصصی ارزیابی شنوایی می‌تواند به افزایش آگاهی درباره اهمیت تشخیص دقیق و پیگیری به‌موقع مشکلات شنوایی کمک کند. در صورت وجود نگرانی درباره شنوایی نوزاد، کودک یا بزرگسال، مراجعه به متخصص شنوایی‌شناسی برای تعیین ارزیابی مناسب توصیه می‌شود.
یادداشت بررسی تخصصی: این مطلب جنبه آموزشی دارد و جایگزین تفسیر نتایج توسط شنوایی‌شناس یا تصمیم‌گیری بالینی نیست. پیش از انتشار، تأیید تخصصی جزئیات پروتکل‌های تشخیصی توصیه می‌شود.
